Khi tìm hiểu về bảo hiểm, nhiều người thường nghe đến hai khái niệm: bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ.
Vậy hai loại hình này giống và khác nhau như thế nào? Bảo hiểm nào bảo vệ con người, bảo hiểm nào bảo vệ tài sản? Thời gian đóng phí, cách thức chi trả và giá trị hoàn lại có gì khác biệt?
Bài viết dưới đây sẽ giúp anh chị hiểu rõ hơn để lựa chọn giải pháp phù hợp với bản thân và gia đình.
Bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ là gì?
Trước đây, nhiều người thường chia bảo hiểm thành hai nhóm chính là bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ.
Tuy nhiên, theo Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, được sửa đổi, bổ sung năm 2025 và áp dụng trong năm 2026, hoạt động kinh doanh bảo hiểm được phân thành ba loại hình:
- Bảo hiểm nhân thọ.
- Bảo hiểm sức khỏe.
- Bảo hiểm phi nhân thọ.
Bảo hiểm nhân thọ là gì?
Bảo hiểm nhân thọ là loại hình bảo hiểm cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết.
Hiểu đơn giản, đây là giải pháp bảo vệ tài chính trước những rủi ro liên quan đến tuổi thọ và tính mạng con người.
Khi người được bảo hiểm không may qua đời và thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ chi trả quyền lợi theo hợp đồng cho người thụ hưởng.
Một số sản phẩm còn kết hợp quyền lợi tích lũy, đầu tư hoặc đáo hạn.
Ngoài ra, khách hàng có thể lựa chọn những sản phẩm bổ trợ liên quan đến tai nạn, bệnh hiểm nghèo hoặc chăm sóc sức khỏe.
Mục đích quan trọng của bảo hiểm nhân thọ là bảo vệ tài chính cho gia đình, đặc biệt khi người tạo ra thu nhập chính không may qua đời.
Bảo hiểm phi nhân thọ là gì?
Bảo hiểm phi nhân thọ chủ yếu bảo vệ trước những tổn thất liên quan đến tài sản, thiệt hại và trách nhiệm dân sự.
Ví dụ:
- Bảo hiểm ô tô, xe máy.
- Bảo hiểm cháy nổ nhà ở, nhà xưởng.
- Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển.
- Bảo hiểm tài sản doanh nghiệp.
- Bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
- Bảo hiểm nông nghiệp.
- Bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính.
Khi xảy ra sự kiện thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ bồi thường hoặc chi trả theo điều kiện hợp đồng.
Bảo hiểm sức khỏe thuộc loại hình nào?
Đây là điểm cần hiểu đúng.
Theo quy định hiện hành, bảo hiểm sức khỏe là một loại hình bảo hiểm riêng, có đối tượng bảo hiểm là sức khỏe con người.
Sản phẩm bảo hiểm sức khỏe có thể được cung cấp bởi doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ hoặc doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ trong phạm vi được cấp phép.
Vì vậy, không nên hiểu rằng bảo hiểm phi nhân thọ chỉ bảo vệ tài sản hoặc tất cả bảo hiểm sức khỏe đều thuộc bảo hiểm nhân thọ.
Phân biệt các nghiệp vụ bảo hiểm
Các nghiệp vụ bảo hiểm nhân thọ
Những nghiệp vụ phổ biến gồm:
- Bảo hiểm trọn đời: Bảo vệ trường hợp tử vong trong thời hạn quy định của hợp đồng.
- Bảo hiểm tử kỳ: Bảo vệ trước rủi ro tử vong trong một thời hạn xác định.
- Bảo hiểm sinh kỳ: Chi trả khi người được bảo hiểm còn sống đến thời điểm thỏa thuận.
- Bảo hiểm hỗn hợp: Kết hợp quyền lợi cho trường hợp sống và tử vong.
- Bảo hiểm trả tiền định kỳ: Chi trả tiền theo kỳ hạn và điều kiện hợp đồng.
- Bảo hiểm liên kết đầu tư: Kết hợp quyền lợi bảo vệ với hoạt động đầu tư.
- Bảo hiểm hưu trí: Hướng đến việc chuẩn bị nguồn tài chính khi nghỉ hưu.
Mỗi nghiệp vụ có quyền lợi, thời hạn bảo vệ và cơ chế đóng phí khác nhau.
Các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ
Các nghiệp vụ phổ biến gồm bảo hiểm tài sản và thiệt hại, bảo hiểm hàng hóa vận chuyển, bảo hiểm hàng không, bảo hiểm xe cơ giới, bảo hiểm cháy nổ, bảo hiểm thân tàu, bảo hiểm trách nhiệm, bảo hiểm tín dụng và rủi ro tài chính, bảo hiểm thiệt hại kinh doanh và bảo hiểm nông nghiệp.
Không ai biết chắc khi nào rủi ro sẽ xảy ra. Vì vậy, việc chuẩn bị bảo hiểm phù hợp là một trong những cách giúp chúng ta chủ động hơn trước những tổn thất tài chính trong cuộc sống và công việc.
4 điểm khác nhau giữa bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ
Để dễ so sánh, chúng ta sẽ xem xét bốn tiêu chí chính:
- Đối tượng bảo hiểm.
- Thời gian đóng phí.
- Cách thức chi trả quyền lợi.
- Giá trị hoàn lại.
1. Đối tượng bảo hiểm
Đối với bảo hiểm nhân thọ
Đối tượng bảo hiểm nhân thọ là tuổi thọ và tính mạng con người.
Khách hàng tham gia nhằm chuẩn bị nguồn tài chính khi xảy ra những sự kiện được bảo hiểm.
Ví dụ, một người chồng đang là trụ cột kinh tế, mỗi tháng tạo ra thu nhập để nuôi vợ và hai con nhỏ.
Nếu người chồng không may qua đời, gia đình không chỉ mất đi người thân mà còn mất đi nguồn thu nhập chính.
Khi đó, khoản quyền lợi bảo hiểm nhân thọ có thể giúp gia đình có thêm nguồn tài chính để trang trải cuộc sống, chăm sóc con cái và thực hiện những kế hoạch còn dang dở.
Ngoài quyền lợi tử vong, khách hàng có thể tham gia thêm các quyền lợi bảo vệ sức khỏe, tai nạn hoặc bệnh hiểm nghèo theo sản phẩm cụ thể.
Đối với bảo hiểm phi nhân thọ
Đối tượng bảo hiểm phi nhân thọ chủ yếu liên quan đến tài sản, thiệt hại và trách nhiệm dân sự.
Ví dụ, anh chị sở hữu một chiếc ô tô trị giá 800 triệu đồng.
Nếu chiếc xe bị tai nạn và hư hỏng thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có thể bồi thường chi phí sửa chữa hoặc tổn thất theo điều kiện hợp đồng.
Tương tự, một cửa hàng có thể tham gia bảo hiểm cháy nổ để giảm thiểu thiệt hại tài chính nếu xảy ra hỏa hoạn.
Như vậy, nên lựa chọn loại nào?
Nếu anh chị quan tâm đến việc bảo vệ tài chính cho gia đình khi người trụ cột qua đời, hãy tìm hiểu bảo hiểm nhân thọ.
Nếu quan tâm đến chi phí khám chữa bệnh, nằm viện hoặc điều trị, hãy tìm hiểu bảo hiểm sức khỏe.
Nếu cần bảo vệ xe cộ, nhà cửa, hàng hóa hoặc trách nhiệm dân sự, hãy tìm hiểu bảo hiểm phi nhân thọ.
Ba loại hình có thể bổ sung cho nhau chứ không nhất thiết phải lựa chọn một và bỏ những loại còn lại.
2. Thời gian đóng phí bảo hiểm
Đây là một trong những điểm khác biệt dễ nhận thấy.
Bảo hiểm nhân thọ
Bảo hiểm nhân thọ thường có thời hạn bảo vệ dài, tùy theo sản phẩm.
Khách hàng có thể lựa chọn những phương án đóng phí như:
- Đóng phí một lần.
- Đóng phí trong 10 năm.
- Đóng phí trong 15 năm.
- Đóng phí trong 20 năm.
- Đóng phí theo thời hạn hoặc phương thức khác được quy định trong hợp đồng.
Có những sản phẩm cho phép đóng phí trong một thời gian nhất định nhưng thời hạn bảo vệ kéo dài hơn thời gian đóng phí.
Ví dụ, một hợp đồng có thể quy định thời gian đóng phí 15 năm và thời hạn bảo vệ đến một độ tuổi nhất định.
Tuy nhiên, không phải mọi hợp đồng đều được bảo vệ đến 99 tuổi hoặc tiếp tục có hiệu lực mà không cần đáp ứng các điều kiện duy trì.
Đặc biệt, đối với sản phẩm liên kết đầu tư, việc duy trì hiệu lực hợp đồng còn phụ thuộc vào giá trị tài khoản, các khoản phí khấu trừ và điều kiện sản phẩm.
Vì vậy, khách hàng cần phân biệt rõ thời hạn đóng phí, thời hạn bảo hiểm và điều kiện duy trì hợp đồng.
Bảo hiểm phi nhân thọ
Phần lớn sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ có thời hạn ngắn, thường là một năm hoặc theo thời gian của rủi ro được bảo hiểm.
Ví dụ:
Anh chị mua bảo hiểm vật chất ô tô có thời hạn một năm.
Khi hết thời hạn, nếu muốn tiếp tục được bảo vệ, anh chị cần gia hạn hoặc tham gia hợp đồng mới.
Tuy nhiên, không phải tất cả bảo hiểm phi nhân thọ đều đóng phí hằng năm. Một số hợp đồng có thời hạn ngắn hơn hoặc dài hơn tùy theo đối tượng và thỏa thuận.
Điểm khác biệt
Bảo hiểm nhân thọ thường hướng đến kế hoạch bảo vệ tài chính dài hạn.
Bảo hiểm phi nhân thọ thường gắn với một khoảng thời gian hoặc một rủi ro cụ thể.
Dù thuộc loại hình nào, khách hàng cũng cần xem kỹ thời hạn hiệu lực và nghĩa vụ đóng phí.
3. Cách thức chi trả quyền lợi bảo hiểm
Khi xảy ra sự kiện thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ giải quyết quyền lợi theo điều khoản hợp đồng.
Tuy nhiên, cách xác định số tiền chi trả giữa các sản phẩm có thể khác nhau.
Đối với bảo hiểm nhân thọ
Nếu người được bảo hiểm không may qua đời, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ xem xét chi trả quyền lợi tử vong theo hợp đồng.
Người nhận tiền thường là người thụ hưởng được chỉ định hợp lệ.
Ví dụ:
Một người cha tham gia bảo hiểm nhân thọ với số tiền bảo hiểm tử vong là 1 tỷ đồng.
Nếu người cha không may qua đời trong thời hạn bảo vệ và đáp ứng điều kiện chi trả, người thụ hưởng có thể nhận được quyền lợi theo quy định của hợp đồng.
Khoản tiền này có thể giúp gia đình trang trải chi phí sinh hoạt, thanh toán các nghĩa vụ tài chính và chuẩn bị cho việc học hành của con cái.
Đối với những quyền lợi bổ trợ như bệnh hiểm nghèo, thương tật hoặc chăm sóc sức khỏe, việc chi trả sẽ phụ thuộc vào loại quyền lợi và hồ sơ chứng minh sự kiện bảo hiểm.
Không phải tất cả quyền lợi đều được chi trả cho bên mua bảo hiểm. Người nhận tiền được xác định theo hợp đồng và quy định pháp luật.
Đối với bảo hiểm phi nhân thọ
Bảo hiểm phi nhân thọ thường chi trả dựa trên thiệt hại thực tế, phạm vi bảo hiểm, mức khấu trừ và giới hạn trách nhiệm được thỏa thuận.
Ví dụ:
Một chiếc ô tô bị tai nạn, chi phí sửa chữa hợp lệ là 50 triệu đồng.
Nếu tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm sẽ xác định khoản bồi thường theo hợp đồng.
Số tiền bồi thường có thể khác 50 triệu đồng nếu áp dụng mức khấu trừ, giới hạn trách nhiệm hoặc điều kiện liên quan.
Không phải lúc nào doanh nghiệp bảo hiểm cũng chi trả toàn bộ giá trị tài sản.
Thời hạn giải quyết quyền lợi bảo hiểm năm 2026
Theo Điều 31 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, doanh nghiệp bảo hiểm phải bồi thường hoặc trả tiền bảo hiểm theo thời hạn đã thỏa thuận trong hợp đồng.
Nếu hợp đồng không có thỏa thuận về thời hạn, doanh nghiệp bảo hiểm phải thực hiện trong vòng 15 ngày kể từ ngày nhận được đầy đủ hồ sơ hợp lệ.
Như vậy, không phải cứ nộp yêu cầu giải quyết quyền lợi là chắc chắn nhận được tiền sau 15 ngày.
Khách hàng cần cung cấp đầy đủ hồ sơ theo quy định và sự kiện phải đáp ứng điều kiện chi trả.
4. Giá trị hoàn lại của hợp đồng bảo hiểm
Đây là điểm rất nhiều khách hàng quan tâm.
Một câu hỏi thường gặp là:
“Nếu tham gia bảo hiểm nhiều năm mà không xảy ra rủi ro thì có được nhận lại tiền không?”
Câu trả lời phụ thuộc vào từng loại sản phẩm.
Đối với bảo hiểm phi nhân thọ
Phần lớn hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ không có giá trị tích lũy hoặc hoàn lại khi hết thời hạn bảo hiểm.
Ví dụ:
Anh chị mua bảo hiểm vật chất ô tô trong một năm.
Trong suốt năm đó, chiếc xe không gặp tai nạn hay tổn thất.
Khi hợp đồng hết hạn, thông thường khoản phí đã đóng không được hoàn lại chỉ vì không xảy ra rủi ro.
Bởi doanh nghiệp bảo hiểm đã nhận trách nhiệm bảo vệ chiếc xe trong suốt thời hạn hợp đồng.
Tuy nhiên, một số trường hợp chấm dứt hợp đồng trước thời hạn có thể được hoàn phí theo quy định và thỏa thuận.
Đối với bảo hiểm nhân thọ
Không phải hợp đồng bảo hiểm nhân thọ nào cũng có giá trị hoàn lại.
Chẳng hạn, bảo hiểm tử kỳ thuần túy thường chỉ tập trung vào quyền lợi bảo vệ trong thời hạn xác định và có thể không có giá trị hoàn lại.
Trong khi đó, một số sản phẩm bảo hiểm hỗn hợp, bảo hiểm liên kết chung hoặc bảo hiểm liên kết đơn vị có thể có giá trị hoàn lại hoặc giá trị tài khoản theo cơ chế sản phẩm.
Đối với những hợp đồng có giá trị hoàn lại, số tiền khách hàng nhận được khi chấm dứt hợp đồng trước thời hạn có thể thấp hơn tổng phí đã đóng, đặc biệt trong những năm đầu.
Nguyên nhân là hợp đồng có thể phát sinh chi phí bảo hiểm rủi ro, chi phí quản lý, chi phí ban đầu và các khoản phí khác theo điều khoản sản phẩm.
Một số sản phẩm có yếu tố đầu tư cũng có thể chịu ảnh hưởng từ kết quả đầu tư và biến động thị trường.
Vì vậy, không thể khẳng định rằng cứ tham gia bảo hiểm nhân thọ thì toàn bộ phí đóng sẽ được hoàn lại hoặc chắc chắn sinh lời.
Bảo hiểm nhân thọ có phải là kênh đầu tư sinh lời cao?
Đây là điều cần hiểu rõ.
Nhiều người nghĩ rằng tham gia bảo hiểm nhân thọ là một cách đầu tư để có lợi nhuận cao.
Nhưng bảo hiểm nhân thọ trước hết cần được xem xét dựa trên mục đích bảo vệ tài chính.
Một số sản phẩm có thể kết hợp tích lũy hoặc đầu tư, nhưng hiệu quả tài chính còn phụ thuộc vào đặc điểm hợp đồng, chi phí và kết quả đầu tư.
Đặc biệt, không nên đánh đồng lãi suất minh họa với mức lợi nhuận được bảo đảm.
Mua bảo hiểm nhân thọ chỉ vì mong muốn sinh lời cao có thể khiến khách hàng lựa chọn sai sản phẩm và thất vọng về sau.
Điều quan trọng là hiểu mình đang mua quyền lợi gì, mức phí bao nhiêu, thời hạn bao lâu và những điều kiện nào có thể ảnh hưởng đến số tiền nhận được.
Bảng so sánh bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ
| Tiêu chí | Bảo hiểm nhân thọ | Bảo hiểm phi nhân thọ |
|---|---|---|
| Đối tượng | Tuổi thọ, tính mạng con người | Tài sản, thiệt hại, trách nhiệm dân sự |
| Mục đích | Bảo vệ tài chính khi xảy ra sự kiện liên quan đến sống hoặc chết | Hạn chế tổn thất tài chính từ rủi ro được bảo hiểm |
| Thời hạn | Thường dài hạn, tùy sản phẩm | Thường ngắn hạn, tùy hợp đồng |
| Đóng phí | Một lần hoặc nhiều kỳ | Theo thời hạn và thỏa thuận |
| Chi trả | Theo quyền lợi và điều kiện hợp đồng | Thường căn cứ thiệt hại, giới hạn trách nhiệm và điều kiện hợp đồng |
| Giá trị hoàn lại | Một số sản phẩm có, một số không | Thường không có giá trị tích lũy |
| Ví dụ | Bảo hiểm tử kỳ, hỗn hợp, liên kết đầu tư | Bảo hiểm ô tô, cháy nổ, hàng hóa, trách nhiệm |
Lưu ý: Bảo hiểm sức khỏe là loại hình riêng theo pháp luật hiện hành, không được thể hiện trong bảng so sánh hai loại hình trên.
Nên mua bảo hiểm nhân thọ hay bảo hiểm phi nhân thọ?
Qua bốn tiêu chí trên, có thể thấy mỗi loại hình bảo hiểm có vai trò riêng.
Không có loại bảo hiểm nào phù hợp với tất cả mọi người.
Điều quan trọng là xác định nhu cầu và khả năng tài chính của bản thân.
Nếu thu nhập gia đình ở mức trung bình
Anh chị nên xem xét những rủi ro có thể ảnh hưởng lớn nhất đến tài chính gia đình.
Nếu gia đình phụ thuộc chủ yếu vào thu nhập của một người, bảo hiểm nhân thọ có thể là giải pháp đáng cân nhắc để bảo vệ người trụ cột.
Bên cạnh đó, bảo hiểm y tế và bảo hiểm sức khỏe phù hợp có thể giúp giảm bớt gánh nặng chi phí khám chữa bệnh.
Tuy nhiên, gia đình cũng cần duy trì khoản tiền dự phòng cho những nhu cầu cấp thiết.
Không nên dành phần lớn thu nhập để đóng phí bảo hiểm đến mức ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
Nếu thu nhập gia đình ở mức khá trở lên
Khi điều kiện tài chính tốt hơn, anh chị có thể xây dựng kế hoạch bảo vệ rộng hơn.
Chẳng hạn:
- Bảo hiểm nhân thọ với số tiền bảo vệ phù hợp trách nhiệm tài chính.
- Bảo hiểm sức khỏe để hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh.
- Bảo hiểm tai nạn hoặc bệnh hiểm nghèo nếu có nhu cầu.
- Bảo hiểm tài sản như nhà ở, ô tô hoặc cơ sở kinh doanh.
- Những khoản tiết kiệm và đầu tư riêng cho mục tiêu dài hạn.
Một số khách hàng có thể cân nhắc các chương trình bảo hiểm sức khỏe có mạng lưới bảo lãnh viện phí tại những bệnh viện phù hợp nhu cầu.
Tuy nhiên, quyền lợi bảo lãnh, danh sách bệnh viện, mức chi trả và điều kiện loại trừ cần được kiểm tra theo từng sản phẩm.
Không nên mua nhiều hợp đồng chỉ vì nghĩ rằng càng có nhiều bảo hiểm thì càng tốt.
Điều quan trọng là tránh trùng lặp quyền lợi không cần thiết và phân bổ ngân sách hợp lý.
Kết luận
Bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ đều có vai trò quan trọng trong việc giúp con người giảm bớt những tổn thất tài chính khi rủi ro xảy ra.
Bảo hiểm nhân thọ tập trung vào việc bảo vệ tài chính trước những sự kiện liên quan đến tuổi thọ, tính mạng con người.
Bảo hiểm phi nhân thọ chủ yếu bảo vệ tài sản, thiệt hại và trách nhiệm dân sự.
Bảo hiểm sức khỏe là loại hình riêng, giúp bảo vệ trước những rủi ro liên quan đến sức khỏe theo điều kiện hợp đồng.
Mỗi gia đình có hoàn cảnh, thu nhập và trách nhiệm khác nhau. Vì vậy, việc lựa chọn bảo hiểm cần bắt đầu từ nhu cầu thực tế chứ không phải từ lời quảng cáo hay mức lợi nhuận được giới thiệu.
Bảo hiểm không phải để làm giàu nhanh. Giá trị quan trọng của bảo hiểm là giúp chúng ta có sự chuẩn bị tài chính khi cuộc sống không diễn ra như mong đợi.
Biên tập và chia sẻ: Nguyễn Đức Hoà
Giám đốc Ban Kinh doanh – Dai-ichi Life Việt Nam
Gắn bó với nghề bảo hiểm nhân thọ từ năm 2012
Website: Đức Hoà Bảo Hiểm
#DucHoaBaoHiem #BaoHiemNhanTho #BaoHiemPhiNhanTho #BaoHiemSucKhoe #SoSanhBaoHiem #KienThucBaoHiem
